fbpx
personeelstekort zorg

Het personeelstekort in de zorg vormt voor ziekenhuizen en zorginstellingen een grote uitdaging. Gelukkig zijn er veel mogelijkheden voor zorgorganisaties om hiertegen op te treden én zijn er al veelbelovende initiatieven vanuit zorg en overheid. In dit artikel belichten we zeven kansen voor een (integrale) aanpak van het personeelstekort in de zorg.

1. Meer instroom

Een voor de hand liggende actie om personeelstekorten tegen te gaan, is te zorgen voor meer instroom van medewerkers. Dat gebeurt dan ook volop. In grote lijnen stijgt de instroom in zorg en welzijn sinds het absolute dieptepunt in 2014. Sinds het derde kwartaal van 2017 is er zelfs een onafgebroken stijgende lijn waarneembaar, tot een instroom van bijna 169.000 medewerkers in het derde kwartaal van 2019 in vergelijking met hetzelfde kwartaal een jaar eerder.

Behalve zorgorganisaties zet ook de overheid zwaar in op het aantrekken van extra zorgpersoneel. Onder meer met de publiekscampagne Ik Zorg, als onderdeel van het programma ‘Werken in de zorg’. De prognose bij de start van het actieprogramma (maart 2018) was immers dat er in 2022 een tekort dreigde van 100.000 tot 125.000 medewerkers. Dat aantal werd een half jaar later overigens bijgesteld naar 80.000 personen. Een van de actielijnen van het programma is dat meer leerlingen/studenten, zij-instromers en herintreders kiezen voor werken in zorg en welzijn.

Het aantal vacatures in de zorg blijft ondertussen onverminderd hoog en bereikte eind 2019 een nieuw hoogtepunt met 40.000 vacatures. Alleen al in het vierde kwartaal van 2019 kwamen er 13.000 nieuwe banen bij. Vooral gediplomeerde verzorgenden ig, verpleegkundigen, woonbegeleiders en operatieassistenten zijn moeilijk te vinden. Vanwege de tekorten en de oplopende werkdruk ontstaat er ook meer vraag naar medewerkers in ondersteunde functies.

Zoekt u nieuwe collega's? Ontdek Okeedo!

2. Minder uitstroom

Meer instroom van zorgmedewerkers is mooi, maar als tegelijk een deel van het bestaande personeelsbestand wegloopt is dat ‘dweilen met de kraan open’. Het zijn de woorden van de Commissie Werken in de Zorg. In een rapportage van december 2018 schrijft de commissie dat er veel minder aandacht is voor behoud van medewerkers dan voor instroom. Waar de instroom al jaren stijgt, blijft de uitstroom sinds 2017 min of meer op hetzelfde niveau van circa 120.000 medewerkers (bron: CBS).

Tegen uitstroom door pensionering valt weinig te doen, maar voorkomen dat werknemers overstappen naar een andere bedrijfstak of zelfstandig ondernemer worden kan wel. Hoopvol is dat ruim 80 procent van het personeel dat hun werkgever in zorg en welzijn verlaat, in de toekomst weer in de sector wil (blijven) werken. Als belangrijkste reden om te kiezen voor een andere baan geven zij aan een nieuwe stap te willen zetten, hetzij in een nieuwe functie of binnen hun huidige werkzaamheden. Bijna driekwart van de uitgestroomde medewerkers blijft binnen de sector werken, zo komt naar voren uit het landelijk Uitstroomonderzoek Zorg en Welzijn van RegioPlus.

Toch is er alle reden om uitstroom van zorgprofessionals serieus te nemen. Uit een enquête van FNV onder 1.150 ziekenhuismedewerkers bleek bijvoorbeeld dat drie kwart van de ziekenhuismedewerkers weleens overweegt de sector te verlaten. Als belangrijkste redenen worden aangegeven: werkdruk (59 procent), loon (53 procent) en de balans werk/privé (25 procent).

3. Lagere werkdruk

De hoge werkdruk is, zoals hierboven benoemd, een belangrijke reden voor medewerkers om de zorg te verlaten. Bijna 44 procent van de werknemers in zorg en welzijn ervaart een hoge tot zeer hoge werkdruk. Volgens bijna twee op de drie werknemers in de zorg- en welzijnssector is de werkdruk bovendien toegenomen, blijkt uit een enquête (2019) van het CBS voor het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn.

De percentages van zorgmedewerkers die hoge tot zeer hoge werkdruk ervaren, variëren per branche van 33 tot 53 procent. Meer dan de helft van de werknemers in de zorg onderschrijft de stelling ‘Ik heb het gevoel dat ik tijd tekortkom’.

>>> Lees ook: Werkdruk in de zorg: percentages, oorzaken en maatregelen

De zes belangrijkste redenen voor de toegenomen werkdruk zijn, volgens werkgevers:

– Regeldruk en administratieve lasten: 75%
– Meer of moeilijkere / complexere taken: 53%
– Mondiger cliënten: 36%
– Te weinig personeel en overwerk: 35%
– Werk-privébalans: 23%
– Hoog ziekteverzuim onder medewerkers: 12%

4. Minder ziekteverzuim

De hoge werkdruk heeft uiteraard invloed op het ziekteverzuim. Deze is in de gezondheids- en welzijnszorg erg hoog en stijgt al jaren. Van 4,8% in 2014 tot een piek van 6,5% in het eerste kwartaal van 2018 vanwege de lange griepepidemie. Sinds 2018 kent geen enkele ‘bedrijfstak’ zo’n hoog ziekteverzuim als de gezondheidszorg. Zowel in 2018 als 2019 kwam het verzuimpercentage uit op 5,7%. In de zorg is het verzuim vooral hoog onder medewerkers in verpleeg- en verzorgingshuizen. Op de duizend dagen werd in 2019 door hen 68 dagen niet gewerkt vanwege ziekte.

>>> Lees ook: Ziekteverzuim in de zorg: percentages, oorzaken en aanpak

Het personeelstekort is een van de belangrijkste oorzaken van het hoge ziekteverzuim in de zorg. Door het tekort aan collega’s neemt de werkdruk toe, met als gevolg een hoger ziekteverzuim en het vertrek van vaste medewerkers. Het terugdringen van ziekteverzuim is daarom een belangrijk aandachtspunt in het actieprogramma Werken in de Zorg. “Naast de algemene oorzaken zoals uitval vanwege griep of persoonlijke omstandigheden speelt hierbij een relatief hoge fysieke en mentale belasting van de medewerkers”, schreef minister Hugo de Jonge eind 2018 aan de Tweede Kamer. “Hierin zien we de afgelopen periode helaas een stijging. Dit vraagt om een forse inzet.”

5. Beter inspelen op piekmomenten

Het personeelstekort in de zorg bereikt in de zomer- en wintermaanden steevast een hoogtepunt. “Waar de rest van Nederland in de zomer bijkomt, neemt voor het zorgpersoneel de werkdruk ongekende vormen aan. Het is tijd dat er drastische maatregelen worden genomen, anders dreigt een definitief zorginfarct”, waarschuwde Anneke Westerlaken, voorzitter van CNV Zorg & Welzijn, in de zomer van 2018.

In de praktijk moeten ziekenhuizen en zorginstellingen vaak alle zeilen bijzetten om goede zorg te blijven verlenen en bijvoorbeeld opnamestops te voorkomen. Van de hulp inroepen van familieleden, het inzetten van kantoorpersoneel op de werkvloer tot intensievere samenwerking tussen zorgorganisaties, het kwam afgelopen jaren allemaal voorbij.

>>> Lees ook: Personeelstekort in de zomer: maatregelen in de zorg

In de winter zorgt griep telkens voor problemen. Het leidt tot meer patiënten en hoger verzuim bij zorgprofessionals. In de winter van 2018 kwam de continuïteit van zorg bij meerdere ziekenhuizen en zorginstellingen hierdoor serieus onder druk te staan. De nu nog nijpender personeelstekorten geven alle aanleiding om goed voorbereid te zijn op een nieuwe griepgolf.

Zorgorganisaties, brancheverenigingen en de overheid zetten onder meer in op een hogere vaccinatiegraad onder medewerkers. De gemiddelde, landelijke vaccinatiegraad onder medewerkers in het ziekenhuis was met 13% in 2018 laag te noemen. Om dit percentage te verhogen, startte op 1 oktober 2018 een campagne voor griepvaccinatie op initiatief van meerdere branche- en beroepsverenigingen.

>>> Lees ook: Verzuim voorkomen bij een griepgolf: 5 issues omtrent vaccinatie

6. Een flexibele schil

Detacherings- en uitzendbureaus kunnen ook bijdragen aan het terugdringen van personeelstekorten in de zorg. Dat kan met tijdelijke medewerkers voor de korte termijn, maar ook door middel van een structurele flexibele schil voor de lange termijn.

>>> Lees ook: Detacheringsbureau zorg: alles over detacheren in zorg en welzijn

“Wij geloven dat elke organisatie baat heeft bij een flexibele schil om haar organisatie gezond te houden”, aldus Wesley Buitenhuis, managing director van Okeedo. “De verzuimkosten voor een ziekenhuis of zorginstelling dalen en het bedrijfsrisico door boventalligheid wordt gereduceerd. Belangrijker nog is dat nieuwe, energieke mensen bestaande teams in beweging brengen en de werkdruk structureel verlichten. Het detacheringsbureau focust zich op recruitment, beheer en talentontwikkeling waardoor de zorgorganisatie zich kan focussen op haar kernactiviteiten.”

personeelstekort in de zorg

Flexibiliteit en kennis zijn voor opdrachtgevers de onderscheidende kenmerken om voor gedetacheerden te kiezen, blijkt uit onderzoek van bureau Panteia. Als meest belangrijke reden voor het inhuren van hun personeel noemen detacheringsbureaus ‘het bieden van flexibiliteit’ (46%). Het ‘leveren van specifieke kennis’ is een goede tweede met 21%. De bedrijfseconomische reden waarom opdrachtgevers gedetacheerden inhuren, is met name het verrichten van tijdelijke, specialistische werkzaamheden (45%). De invulling van schaarse functies (24%) en extra ondersteuning tijdens drukte (22%) zijn andere belangrijke redenen.

Concepten voor zorginstellingen Concepten voor ziekenhuizen

7. Functiedifferentiatie

De laatste kans die we in dit artikel behandelen is functiedifferentiatie. Het heeft in elk geval de aandacht van het ministerie van VWS. “Door het beter herschikken van taken kunnen mensen weer doen waarvoor ze zijn opgeleid. Het werk wordt beter verdeeld en er ontstaan banen voor mensen die anders moeilijk aan het werk komen, zoals ouderen of mensen met afstand tot de arbeidsmarkt”, zo valt te lezen in de begroting van VWS voor 2019.

Eén van de maatregelen die het kabinet aanstipt, is om een betere inzet te bewerkstelligen van oudere werknemers voor wie het werk fysiek te zwaar wordt. “Oudere werknemers kunnen bijvoorbeeld studie- en stagebegeleiding voor nieuwe medewerkers op zich nemen. Daarbij snijdt het mes aan twee kanten: de oudere werknemer kan langer zinvol aan de slag blijven en andere verpleegkundigen en verzorgenden worden ontlast.”

Er is onder meer een groot tekort aan verzorgenden en verpleegkundigen op niveau 3 en 4. Zorgondersteuners op niveau 1 en 2 zijn belangrijk bij het tegengaan van het personeelstekort in de zorg, onder meer door verzorgenden en verpleegkundigen te ontlasten in hun werk.

Ook zien we nieuwe functies ontstaan, zoals recent de zorggezel en de teamgezel bij Pleyade. De zorggezel is een medewerker die zich volledig richt op het geven van persoonlijke aandacht aan de cliënt. De teamgezel is een ‘vliegende keep’ die alles aanpakt om zijn of haar collega’s te ontlasten, bijvoorbeeld bij de maaltijden, het douchen, aankleden en naar bed gaan van de cliënten. Bestuurder Floor de Vroome van Pleyade: “Met de inzet van 150 teamgezellen willen we zorgen voor werkdrukverlaging binnen de zorgteams.”

Benieuwd naar de kansen voor uw organisatie op bovenstaande onderdelen? Okeedo bespreekt het graag!

Maak nu een afspraak